İki Umman, İki Bakış: Mevlana ve Hacı Bektaş Veli’nin Zarafet Dolu Dersi
Anlatılır ki, gayrimeşru yollardan elde ettiği kazançla bir inek satın alan bir kişi, sonradan vicdan azabı çekerek bu günahından arınmak ister. Hayvanı, ihtiyaç sahiplerine aş sağlayan Hacı Bektaş Veli Dergâhı’na kurban olarak sunmaya karar verir. Ancak durumu dürüstçe anlattığında Hacı Bektaş Veli, “Bu bağış helal dairesinde değildir” diyerek hediyeyi geri çevirir.

Farklı Kapılar, Aynı Hakikat

Bunun üzerine adam, şansını Mevlana Celaleddin Rumi’nin kapısında dener. Mevlana, anlatılanlara rağmen kurbanı kabul eder. Şaşkınlığa düşen adam, aynı teklifi Hacı Bektaş’ın reddettiğini hatırlatarak aradaki bu yaklaşım farkının hikmetini sorar. Mevlana, derin bir tevazuyla şu karşılığı verir:

“Biz bir karga isek, Hacı Bektaş Veli ulu bir şahin gibidir. Şahin asildir, her nispete itibar etmez; seçicidir. Bizim soframız ise herkese açıktır, bu sebeple kabul ettik.”

Gönül Okyanusunda Arınmak

Adam, aldığı bu cevabın izini sürerek tekrar Hacı Bektaş Veli’nin yanına gider ve Mevlana’nın sözlerini aktarır. Hacı Bektaş Veli, dostunun bu yüce gönüllüğüne yine aynı zarafetle mukabele eder:

“Bizim gönlümüz duru bir su birikintisi gibidir; dışarıdan düşecek bir damla bulanıklık bizi kirletebilir. Ancak Mevlana’nın gönlü uçsuz bucaksız bir okyanus gibidir. Okyanusa bir damla kir düşse ne yazar? O devasa umman, hiçbir leke kabul etmez, her şeyi kendinde temizler.”

Kıssadan Hisse

Bu kadim hikaye; eleştirmek, açık aramak veya birbirini aşağı çekmek yerine; farklı meşreplere sahip olsalar dahi birbirini onurlandıran, yücelten ve eksikliği kendi nefsinde arayan bir edep anlayışını simgeler.

Sonuç: Kendi sınırlarını bilip başkasının enginliğini takdir edebilmek, insani inceliğin en yüksek makamıdır.